۳۰تیرماه۱۳۳۱

انتخابات دورهٔ هفدهم مجلس ملی به دلیل دخالت‌های ارتشیان و دربار به تشنج کشید و کار بجایی رسید که پس از انتخاب ۸۰ نماینده،دکترمصدق دستور توقف انتخابات حوزه‌های باقی‌مانده را صادر کرد.

دکتر مصدق برای جلوگیری از کارشکنی‌های ارتش و دربار، درخواست انتقال وزارت جنگ به دولت را از شاه نمود. این درخواست از طرف شاه رد شد. به همین دلیل دکتر مصدق در۲۵تیرماه۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا کرد. مجلس،قوام السلطنه را به نخست‌وزیری انتخاب کرد و او با صدور بیانیهٔ شدیدالحنی نخست‌وزیری خود را اعلام نمود.

سید ابوالقاسم کاشانی زمانی از این جریانات اطلاع یافت که قوام با اعلامیهٔ شدیداللحنی آزادی‌های سیاسی را محدود کرد و با ارعاب و تهدید مردم، مراکز حساس شهر را به اشغال نیروهای نظامی درآورد. کاشانی صدور اعلامیه‌ای مردم را تهییج کرد؛ این در حالی بود که دکتر مصدق به احمدآبادمحل اقامت خود رفته بود. در روز ۲۹ تیر ماه کاشانی اعلام کرد که «اگر قوام نرود اعلام جهاد میکنم و خودم کفن پوشیده با ملت در پیکار شرکت نماییم.» پس از این موضع‌گیری، در سی‌ام تیرماه بازار تعطیل شد و مردم به خیابان‌ها ریختند و خواستار سرنگونی قوام السلطنه شدند. به دستور شاه مردم به گلوله بسته شدند و عده‌ای کشته شدند. شاه، وزیر دربار خود را نزد کاشانی فرستاد تا با تطمیع و دادن امتیاز ایشان را به سکوت وادار کند؛ اما کاشانی به وزیر دربار گفت: ((اگر بی درنگ دکتر مصدق بر سر کار باز نگردد، شخصاً به خیابان رفته و مبارزه مردم را مستقیماً متوجه دربار می‌کنم((.گزارش هایى از سالگرد ۳۰ تیر در دست است. مردم ایران که از برکناری دکتر مصدق خشمگین بودند، در پی چهار روز تظاهرات در حمایت از دکتر مصدق، که به کشته شدن ۱۸۰ نفر در سراسر ایران انجامید، موفق به ساقط کردن دولت قوام السلطنه گردیدند.

دکتر مصدق در صبح روز ۳۰ تیر، تظاهراتى را تدارک مى بیند که طرفدارانش در این تظاهرات شرکت کردند. بعد از ظهر همان روز حزب توده تظاهراتى را تدارک مى بیند که نزدیک به یکصد هزار نفر از هواداران این حزب به خیابان ها مى آیند. کاشانی نیز که در این زمان هنوز دکتر مصدق را همراه می دید، هواداران خودرا به مقابله با نخست‌وزیری قوام السلطنه دعوت کرد.

در روز ۳۰ تیر نیروهای ارتش که به دستور شاه به خیابان‌های تهران و اطراف مجلس آمده بودند برای سرکوبی تظاهرات مردم به آنان شلیک کردند. با ادامه تظاهرات و کوشش‌ها و اعتراضات نمایندگان طرفدار دکتر مصدق در مجلس و دیدار عده‌ای از آن‌ها با شاه، تیراندازی قطع شد. شاه ناچار دوباره به نخست‌وزیری دکتر مصدق رضایت داد.

از کشتگان۳۰تیر آماری در دست نیست. بیشتر آنان درقبرستان ابن بابویه تهران دفن شدند. دکتر مصدق نیز وصیت کرده بود که در کنار آنان دفن شود ولی با مخالفت شاه این کار انجام نشد. مجلس بعد از قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱ و احیای دولت مصدق، عنوان شهید راه وطن را برای انها تصویب کرد و برای انان درگورستان ابن بابویه تهران محوطه ای ترتیب داد. در این محوطه ۲۵ قبر وجود دارد.

۲۷تیر ماه ۱۳۳۱. مصاحبه تاریخی آیت الله کاشانی بر علیه احمد قوام در منزل دامادش مرحوم حسن گرامی

۲۷ تیر ماه ۱۳۳۱. مصاحبه تاریخی آیت الله کاشانی بر علیه احمد قوام در منزل دامادش مرحوم حسن گرامی

۲۷ تیر ماه ۱۳۳۱. مصاحبه تاریخی آیت الله کاشانی بر علیه احمد قوام در منزل دامادش مرحوم حسن گرامی

استقرار تانک‌ها در مناطق مختلف شهر تهران در پی نخست وزیری احمد قوام

نمایی از یکی از درگیری‌ها در شهر تهران در ۳۰ تیر ماه۱۳۳۱

ظفر بقایی کرمانی در میان یکی از اجتماعات روز ۳۰ تیر در تهران

نمایی از یکی از اجتماعات روز ۳۰ تیر در تهران. احمد سمیعی فعال سیاسی وقت، در صف اول این گروه دیده می‌شود

یکی از مجروحین درگیری‌های روز ۳۰ تیر در حوالی میدان بهارستان

خون شهید امیر بیجار بر دیوار حزب زحمتکشان ملت ایران: این خون زحمتکشان ملت ایران است، زنده باد دکتر مصدق، مرده باد قوام‌ها

پیکر تعدادی از شهدای ۳۰ تیر در زیرزمین بیمارستان سینای تهران

سخنرانی مرحوم استاد حسینعلی راشد در میدان بهارستان برای اجتماع کنندگان در عصرگاه ۳۰ تیر

تشییع پیکر شهدای ۳۰ تیر در گورستان ابن بابویه تهران

مزار شهدای ۳۰ تیر در گورستان ابن بابویه تهران در چهلمین روز شهادت آنان

مزار شهدای ۳۰ تیر در گورستان ابن بابویه تهران در چهلمین روز شهادت آنان

نمایی از اجتماع باشکوه میدان بهارستان در اولین سالگرد قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱

نمایی از اجتماع باشکوه میدان بهارستان در اولین سالگرد قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱

نمایی از اجتماع باشکوه میدان بهارستان در اولین سالگرد قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱

نمایی از اجتماع باشکوه میدان بهارستان در اولین سالگرد قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱

منبع:سایت موسسه مطالعت تاریخ معاصرایران

 

رفتن به نوار ابزار